Tükürük Sıvısının Biyokimyasal İçeriği ve Sindirimdeki Rolü

Gastrointestinal sistem organlari ve fonksiyonlari Tükürük Sıvısının Biyokimyasal İçeriği ve Sindirimdeki Rolü

Gastrointestinal sistem organları ve fonksiyonları

Tükürük Sıvısının Biyokimyasal İçeriği ve Sindirimdeki Rolü

SİNDİRİM KANALI SALGILARI

Sindirim, özel bezler tarafından sentezlenmiş sindirim salgılarının (tükrük, gastrik sıvı, intestinal sıvı, pankreas sıvısı, safra) ve Gastrin,sekretin, Kolesistokinin  gibi sindirime yardımcı hormonların desteği ile GIS lümeninde gerçekleşir. Sindirim bezleri ve organları  ;

  • Değişik elektrolit içeriği ve pH’sı olan visköz ve aköz solüsyonlar
  • Enzimler ve proenzimler
  • Mukus salgılarlar.

TÜKRÜK (SALİVA)

3 farklı tükrük bezi tarafından salgılanır. Bileşimi salgılandığı tükrük bezine bağlı olarak değişir. Parotis bezleri seröz ve suludur. Submaksiller (mandibuler) bezler seröz ve müköz bezlerdir. Sublingual bezler müköz özellikte tükrük salgılarlar. Tükrüğün ~ % 99,5’u su , kalanı mukus, elektrolitler, ve enzimlerden oluşur.Tükrük içeriğindeki başlıca organik bileşik MUKUS’tur.

MUKUS

Mukus’un, yüksek vizkositesi müsin içeriğine bağlıdır.. Müsin % 60-85’i karbonhidratlardan oluşan bir glikoprotein’dir. Müsinden zengin mukus, GİS, respiratuvar ve üreme kanalı gibi kanallardan materyallerin geçişini kolaylaştıracak şekilde kayganlık sağlar ve epitel hücrelerini mekanik hasarlardan korur.

TÜKÜRÜĞÜN BİYOKİMYASAL BİLEŞİMİ

  • Günlük miktar : 1-1.5 L/gün
  • Salgılanma hızı: 1.5-2.0 mL/dakika
  • pH : 4.5-6.5 (değişken)
  • Na+ ve Cl- miktarı eşit – 20-40 mEq/L (hipotonik)
  • K+ plasmanın bir kaç katı – 13-16 mEq/L dir.

*** Sindirim sıvıları içinde K+  miktarı en ↑↑↑

  • Ca++:6-20 mg/dL
  • Protein (enzimler ve Ig A ) : 1.2-1.7 g/L
  • Az miktarda glukoz, üre, amonyak ve laktat da içerir.

TÜKÜRÜK ENZİMLERİ

Tükrük amilazı (pityalin): Seröz asiner hücrelerden  salınan bir α-amilaz

Lingual lipaz: Dil altındaki hücrelerden salınır.

Lizozim: Ayrıca peroksidazlar, fosfataz ve karbonik anhidraz da içerir.

DİYET KARBOHİDRATLARI

Diyetle alınan karbohidratlar ?

İntrensek şekerler (Bitki hücre duvarlarındaki şekerler; meyve ve sebzelerin şeker içerikleri)

Ekstrensek şekerler (Besinlerde solüsyon içinde serbest olan ve bitki hücre duvarlarında olmayan şekerler; meyve suları, şekerli içecekler, gıdalara katılan şekerler, reçeller, bal, sükroz, laktoz)

Monosakkaridler (glikoz, galaktoz, früktoz)

Disakkaridler (laktoz, sükroz)

Oligo- (maltodekstrinler) ve Polisakkaridler (nişasta, selüloz, inülin, pektin)

AMİLOZ: Diyetle alınan nişastanın yapısındaki amiloz, bir glukoz molekülünün 1.C’u ile komşu glukoz molekülünün 4.C’u arasında oluşan bağlarla meydana gelen düz zincir yapıdadır (α-1,4 glikozid bağı). Diyetle alınan nişastanın %20 sini oluşturur.

AMİLOPEKTİN: Nişastanın geri kalan % 80 ini yaklaşık her 25 glukoz molekülünden sonra bir dallanma gösteren amilopektin oluşturur. Dallanma, düz zincirdeki glukoz molekülünün 6.C’u ile dallanan zincirin 1.C’u arasında oluşan α-1,6 glikozid bağı ile gerçekleşir.

 Tükrük ve pankreatik α-amilaz

İç α-1,4 glikozid bağları hidroliz eder. α-1,6 glikozid-dallanma bağlarına ve dallanma noktasına bitişik α-1,4 glikozid bağlarına etki etmez. Dolayısıyla α-amilazla hidroliz sonucunda amilopektinden, 5-9 glukoz molekülü ve 1-2 dallanma bölgesi içeren büyük oligosakkaridler açığa çıkar.

Tükrük amilazı (pityalin)150.000 – 350.000 U/L (plazmada ~100 U/L !!!!)Bir endosakkaridaz (internal α-1,4 glikozid bağlarını yıkarak nişastanın sindirimini başlatır)

Lingual lipazAktivitesini midede gösterir, Lipid sindiriminde pankreatik lipaz ile birlikte görev alır

Lizozim14 – 20 mg/L  (plazmada 4-13 mg/L) plazmadan↑↑ Peroksidazlarla birlikte bakteri lizisi ve oral hijyenin sağlanması

TÜKÜRÜĞÜN İŞLEVLERİ

Çiğneme ve yutma ile ilgili kayganlaştırıcı (lubrikant) işlevinin yanısıra, gıda maddelerinin ıslatılıp çözünebileceği (tad alabilme) uygun bir ortam sağlar. Nişastanın sindirimi ağızda başlar. Gıdalarla alınan nişasta Tükrük amilazı aracılığı ile maltoz, maltotrioz ve α-sınır dekstrinlerine parçalanır.  (α-sınır dekstrinleri α-1,4 ve α-1,6 glikozid bağlı, dallı bir yapı) Ağız boşluğunda mikroorganizmaların lizisi ile oral hijyen sağlanır, diş çürümeleri önlenir. (lizozim ve Ig A).

Tükrük amilazı

Nişastanın yapısındaki α-1,4 glikozid bağlarını parçalayarak  maltoz, maltotrioz ve sınır dekstrinlere hidrolizini katalizler ancak çok kısa süreli etkili olabildiğinden sindirimdeki önemi kısıtlıdır. pH <4.0’de inaktive olduğundan midenin asid ortamında etkisi derhal sona erer.

TÜKÜRÜK SALINIMINININ KONTROLÜ

ASETİLKOLİN: Tükrük sekresyonunu uyaran bir nörotransmitter. Muskarinik Reseptörünün ATROPİN ile blokajı sonucu tükrük salınımı inhibe olur ve AĞIZ KURULUĞU oluşur.

POLISAKKARIDLER 1024x508 Tükürük Sıvısının Biyokimyasal İçeriği ve Sindirimdeki Rolü

POLİSAKKARİDLER

   

Düşüncelerinizi bekliyoruz :)

<?php bloginfo('name'); ?> <?php wp_title(); ?>