Sağlık Köşesi

Lipidler ve Ateroskleroz Hakkında Bilgi

Trigliseridler

Lipidler ve Ateroskleroz Hakkında Bilgi

LİPİD BİYOKİMYASI

Suda çözünmeyen, nonpolar solventlerde -alkol, aseton, kloroform, eter, benzen- çözünen organik moleküller , Ana gövde non polar ve İyonize gruplar – fosfat, kolin – içerebilirler.

  • Biyolojik membranların önemli yapı bileşenleri (yapı, sinyal ileti, hücre tanıma)
  • Diyetle alınan lipidlerin solübilizasyonuna yardımcı yapılar (safra asidleri)
  • Esansiyel vitamin vehormonların öncüleri
  • Vücut için hazır enerji depoları

Fonksiyonlarına ve Yapılarına Göre Lipidler

1.Depo lipidler – Enerji yedeği oluşturmak üzere depolanırlar. Örn; TRİGLİSERİDLER

2.Yapısal lipidler – Membranın ve bazı önemli maddelerin (steroid hormonlar, D vitamini gibi) yapısını oluştururlar.

Örn; KOLESTEROL, GLİKOLİPİDLER, FOSFOLİPİDLER

Yağ asidleri

Trigliseridler

Membran lipidleri

– gliserofosfolipidler

– sfingolipidler

– glikolipidler

Steroidler

– kolesterol

– steroid hormonlar (seks H., adrenokortikal H.)

– safra asidleri

Uzun hidrokarbon zincirli (4-36 C) zayıf, karboksilik asidlerdir. Hidrofobik C zincirden ve karboksil grubundan oluşan yağ asidleri en basit lipidlerdir.  Karbon zincir satüre (doymuş-çift bağ içermez) ya da ansatüre (doymamış-bir ya da daha fazla çift bağ içerir) olabilir (monoansatüre yada poliansatüre).

Yağ asidlerinin fonksiyonları:

  1. okside olarak enerji sağlarlar (trigliseridin yapısında)
  2. önemli yapıların (membran lipidlerinin-glikolipidler, fosfolipidler vs) öncüsüdürler

Vücuttaki toplam yağ asidinin:

% 45’i trigliserid,  % 35’i fosfolipid,  % 15’i kolesterol esteri ve % 5’i serbest yağ asidi olarak bulunur.

Esansiyel yağ asidleri; vücutta sentezlenemeyen, besinlerle alınması zorunlu olan yağ asidleridir.

Margarin (Tereyağı): Bitkisel yağların kısmi hidrojenasyonu ile oluşan ve doğal olmayan trans yağ asidleridir. Plazma lipidlerini uzun zincirli doymuş yağ asidleri gibi etkiler.

Trigliseridler: Gliserolün polar hidroksil grubu ile yağ asidinin polar karboksilat grupları ester bağı ile bağlı olduğundan, triaçilgliseroller nonpolar, hidrofobik moleküllerdir. Başlıca işlevleri; enerji deposu olarak görev almalarıdır. Membran lipidlerinin tersine, trigliseridler ve kolesterol esterleri tamamen hidrofobiktir; birbirleriyle ya da diğer hidrofobik moleküllerle etkileşirler ve hücre içinde büyük damlacıklar ya da sferik yapılar oluştururlar. Karbonhidratlar suda çözündükleri için kısa dönem enerji kaynağıdırlar. Açlıkta glikojen depoları en fazla 24 saat yeterli olur. Trigliseridler suda çözünmedikleri için daha uzun süre enerji sağlar. 70 kg bir yetişkinde yaklaşık 15 kg trigliserid depolanır ve bu bazal enerji ihtiyacını 8 hafta karşılar.

Yağların Emilimi: Diyetle alınan yağlar barsak lümeninde lipaz enzimi ile yağ asidleri ayrılarak başlıca monogliserid olarak emilir. Barsak hücresinde tekrar trigliseridler oluşur ve şilomikronlaın yapısına karışır. Lipidler plazmanın sulu yapısından dolayı çözünemedikleri için lipoprotein yapısında taşınırlar.

Şilomikronlar

VLDL; çok düşük dansiteli lipoproteinler

LDL; düşük dansiteli lipoproteinler

HDL; yüksek dansiteli lipoproteinler

Lipoproteinlerin dansitesi arttıkca protein içeriği artar ve molekül küçülür.

YAĞ ASİDİ YIKILIMI (OKSİDASYONU)

Yağ asidi yıkılımı; oksijen gerektiren aerobik bir olay olduğu için oksidasyon denmektedir. Oksidasyonun başlama yerine göre;

  1. b-oksidasyon
  2. a-oksidasyon
  3. w-oksidasyon

Neden fazla enerji yağ olarak depolanır?

Yağ asidi karbon atomları şekerlere göre daha indirgenmiş durumda olduklarından yağ asidlerinin oksidasyonu, kh oksidasyonuna göre 2 misli daha fazla enerji sağlar. TG’ler hidrofobik ve anhidrözdür . Karbohidratlar ve proteinler ise polar olup daha fazla su içerirler. Glikojen hidrofilik olup ağırlığının 2 katı su bağlar. Yağ asidlerinin hidrokarbon zincirleri daha fleksibl olduklarından, katı glikojen moleküllerine göre trigliseridler daha sıkı pakelenir ve hücrede daha az yer kaplarlar.

HİPERTRİGLİSERİDEMİ

Plazmadaki trigliseridler, gıdalarla alınan ya da karbohidrat gibi diğer kaynaklardan elde edilen yağlardan oluşurlar. Gıdalarla alınan ve hemen harcanmayan kaloriler trigliseridlere çevrilerek depolanmak üzere yağ hücrelerine taşınırlar. Normalde açlık kan trigliseridleri < 150 mg/dL’dir.

KETON CİSİMLERİ

  • Aseton
  • Asetoasetik asid
  • b hidroksibütirik asid

Kullanılabilir karbohidrat yokluğunda karaciğerde asetil koA’lardan keton cisimleri sentez edilir. Keton cisimleri açlıkta başlıca beyin olmak üzere karaciğer dışı dokular tarafından enerji sağlamak için kullanılır. Kanda % 70 mg üzerine çıkarsa ketonemi denir ve idrarla atılmaya başlar (ketonüri).

Ketonüri nedenleri: Fizyolojik – açlık, aşırı egzersiz

Patolojik – kontrolsüz diyabet, ateş, tirotoksikoz, kusma (özellikle gebeliğin ilk aylarında görülen)

Membran lipidleri: Membran lipidleri, hayvan hücrelerinde plazma membran ağırlığının yaklaşık  % 50’sini oluşturur.  Bu nedenle, yapı ve işlevde çok   önemlidirler.

Sfingolipidler; hücre büyümesi, farklılaşma ve apoptozda (özellikle seramidler), sinyal iletide (özellikle seramidler), myelin kılıf yapısında (özellikle sfingomyelin), hücre-hücre iletişiminde (özellikle glikosfingolipidler), immun tanımada (glikolipidlerin oligosakkarid kısımları; ABO kan gruplarının antijenik yapı bileşenidir)  önemlidirler.

Vücuttaki kolesterol kaynakları:

  • ekzojen (diyetle=300-500 mg/G) ya da
  • endojen (kc’de asetoasetil KoA’dan sentez = 1500-2000 gr/G)

Hayvansal gıdalar: (yumurta sarısı, et, tavuk, tam yağlı süt ürünleri) kolesterol içerirken, bitki kaynaklı gıdalarda (meyve-sebzeler, tahıllar, fındık) kolesterol bulunmaz.

Amerikan Kalp Derneği’nin önerisine göre günlük kolesterol alımı < 300 mg olmalıdır. Ekzojen kolesterol alımında fasulye gibi yüksek kaliteli bitkisel proteinler (kuru baklagiller), hayvan kaynaklı proteinlere alternatif oluştururlar.

ATEROSKLEROZ multifaktöryel, morbidite ve mortaliteye yol açan ve sadece koroner damarları değil, tüm arteriyel yapıları tutabilen sistemik hastalıktır.

Türk Kardiyoloji Derneği’nin 1996 yılında yayınladığı Koroner Arter Hastalığından korunma kılavuzuna göre;

– 6 milyon vatandaşımızda  200-239 mg/dL arasında kolesterol yüksekliği mevcut,
– 2 milyon vatandaşımızda  240 mg/dL’nin üzerinde kolesterol yüksekliği mevcut,
– Halkın HDL düzeyi düşük ve trigliserid düzeyi yüksek
– Fizik aktivite alışkanlıkları eksik bir toplum
– Erkeklerde aşırı sigara tüketimi görülmekte
– Kadınlarda 40 yaşından sonra şişmanlama ve diyabet eğiliminde artış mevcut
– Hipertansiyon sıklığı yüksek

ATEROSKLEROZ ve LABORATUVAR

20 yaşın üstündeki her birey, her 5 yılda bir lipid profili değerlerini ölçtürmeli. Özellikle kalp ve damar hastalıklarına neden olabilecek faktörlere (sigara, alkol, stres vs.) sahip ve aile öyküsü olan kişiler ise erişkin çağda, yılda en az bir kez lipid profili değerlerini ölçtürmeli.

Lipid profili: Total kolesterol  ,  LDL – kolesterol ,   HDL – kolesterol  ve Trigliserid

SAFRA ASİDLERİ

  1. Safra asidleri karaciğer hücrelerinde sentezlenir.  500-1500 ml/gün,  % 97’si su, dansitesi düşük, pH’ı yüksek,  rengi sarı (bilirubin)
  2. Safra kesesinde konsantre olur; % 85-90 su, dansitesi yüksek, pH’ı düşük,  rengi yeşil (biliverdin)

Kolesterol esteraz ve lipaz enzimini aktifler. Alkali deposudur (pH:6-8), mideden gelen asiditeyi nötralize eder. Sentez ve feçesle atılımları, kolesterolün vücuttan tek uzaklaştırıldığı yoldur. Barsak hareketlerini arttırır. İlaçların ve toksinlerin atılımını sağlar. Suyun yüzey gerilimini azaltır, yağları emulsifiye ederek sindirim ve emilimlerini sağlar. Kolesterolü solübilize ederek safra kesesinde çökmesini önler. Normalde kolesterol/safra asidi oranı 5/80 olmalıdır. Bu oran bozulursa safra taşları oluşur.

Yağların emilimi

duslerkulup2

Duslerkulup olarak 2010 Nisan ayından itibaren yayın hayatımıza başlamış bulunmaktayız.Güvenirliği, kaliteyi, tarafsızlığı, eşitçiliği vizyonumuz olarak belirledik ve bundan şaşmadık.Günümüzün ihtiyaçlarını belirleyip en uygun şekilde sunmaya başladık ve kısa sürede popülitemizi yükselttik ve yükseltmeye devam edeğiz. :)

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
<?php bloginfo('name'); ?> <?php wp_title(); ?>