Kromozomlar Hakkında Bilgi

DNa ve kromozom Kromozomlar Hakkında Bilgi

DNa ve kromozom

Kromozomlar Hakkında Bilgi

Kromozomlar

ilk defa 1840 yılında botanikçi Hofmeister tarafından Tradescamia bitkisinin polen ana hücrelerinde görülmüştür. 1888 yılında Vvaldeyer tarafından da kromozom ismi verilmiştir. Yaşamın sürekliliği kromozomların devamlılığına dayanır. Hiçbir zaman yeniden yapılmazlar ya eskiden varolan kormouzomun bölünmesinden ya da tamamlama sentezleri ile yapılırlar. Her canlıda kromozomların şekli farklı olmasına karşın, aynı türde aynı kromozomların şekilleri birbirine benzerdir. Sayıları ise türden türe farklı olur. Sayısı ile organizasyon derecesi arasında herhangi bir bağlantı yoktur. Normal vücut hücreleri anadan ve babadan gelen birer kromozom takımına sahiptir. Ana ve babadan gele eş kromozomların şekilleri ve büyüklükleri (eşey kromozomları hariç) birbirine eşittir ( homolog kromozomlar). Bu çift kromozom takımı bütün vücut hücrelerinde bulunur. Böyle hücrelere somatik hücreler adı verilir. Kromozom sayısı bakımından da diploittir denir ve 2n ile gösterilir. Eşi olmayan kromozomlara da haploit denir ve n simgesiyle gösterilir. Kromozom sayısı sabit olmakla beraber bazı özelleşmiş hücrelerde örneğin böceklerin özellikle sineklerin tükrük bezlerinde bu sayı 2n ‘nin katları şeklinde bir artış gösterir. Burada kromozomlar çekirdek zarı parçalanmaksızın çoğalırlar. Buna endomitozis ve kromozom durumuna da poliploidi denir. Çekirdek büyüklüğü kromozomların miktarına bağlı olduğundan poliploidide çekirdek hacminde büyüme görülür.

Eşey hücreleri, ergin gametler ve bazı ilkel canlılar bütün hayat devrelerinde (yalnız zigot halinde diploit) kromozomlar eşlerinden yoksundur. Partenogenetik çoğalan bazı hayvanlarda, örneğin erkek arılarda vücut hücrelerinin kromozom sayısı dişilerinin somatik hücrelerindekinin yarısı kadardır. Ya erkek ya da dişi eşey kromozomunu bulunduranlara germinatif hücreler denir.

Dev Kromozomlar (Politen Kromozomlar)

Sineklerin tükrük bezlerinde, Malpiki kanalındaki hücrelerde ve bazı yağ dokularındaki hücrede görülür. Çünkü endomitozis ile kromozomlar binlerce defa bölünür ancak yavru hücrelere kromozomlar aktarılamazlar ve bu suretle kuvvetli boyanan DNA bantları meydana gelir. Dev kromozomlar haploit olarak kabul edilir. Çünkü ana ve babadan gelen kromozom çifti birbirine kaynaşmış durumdadır. Her kromozom bir ya da birkaç özelliği kontrol eden genleri taşır. Her gen belirli bir yerde bulunur, bu yere lokus denir. Her hücrede aynı kromozomdan bir çift bulunduğundan aynı özelliğe etki eden genler de çift halde bulunurlar (Y kromozomunda bulunanlar hariç). Kromozomlar birbirinden ayrılırken genler de buna uygun olarak ayrılır. Genler kromozomların içinde bir doğrultu üzerinde dizilmişlerdir. Homolog kromozomlarda aynı genler aynı yerlerde bulunurlar.

X Kromozom İnaktivasyonu

X inaktivasyonu, dişi memeli hücrelerinde iki adet bulunan X kromozomlarından birinin inaktive edilmesi işlemidir. İnaktive edilecek X kromozomu, baskılayıcı heterokromotinle paketlenerek bu kromozomun üzerinde bulunan genlerin ifade edilmesi önlenir. Böylece sadece bir X kromozomuna sahip erkeklerle, iki X kromozomuna sahip dişiler arasındaki X kromozomu dengesi sağlanmış olur. İnsan ve fare gibi gelişmiş memelilerde, inaktive edilecek kromozomun seçimi rastgele yapılır ve inaktive edilmiş X kromozomu, içinde bulunduğu hücrenin yaşamı boyunca inaktif olarak kalır.

İnaktif X Kromozomu ( Barr Cisimciği )

Mikroskop altında hücrenin çekirdeğinde yoğun bir topak şeklinde görülür. X kormozomunun inaktivasyonu belirli gözlemleri açıklar. Örneğin bir insanda ne kadar X kromozomu olursa olsun, biri dışında tümü inaktive olur.

 

kromozom Kromozomlar Hakkında Bilgi

kromozom

    Makale Yazarı: duslerkulup2

Sizde yorum yazabilirsiniz...