Kanın Yapısı, Özellikleri ve Görevleri

Kan örneğinin elde edilmesi Kanın Yapısı, Özellikleri ve Görevleri

Kan örneğinin elde edilmesi

Kanın Yapısı, Özellikleri ve Görevleri

Kanın yapısı

Kan iki kısımdan oluşur:

A- Kanın hücresel elementleri

  • Eritrositler
  • Lökositler
  • Trombositler

B- Sıvı kısmı ise, plazma veya serum adını alır. Total kan miktarı vücut ağırlığının ~ % 7- 9’udur.

Hematokrit: Hematokrit tayini için kan heparinize özel tüplerde santrifüj edilir. Eritrositler en altta toplanır. Onun üstünde lökosit ve trombositlerin oluşturduğu çok ince bir tabaka oluşur. En üstte ise plazma adı verilen açık saman sarısı-beyaz renkte sıvı toplanır. Hematokrit değerine birincil olarak etki eden kan hücreleri, eritrositlerdir. Hematokrit, eritrositlerin oluşturduğu kan hacminin toplam kan hacmine oranıdır. Eritrosit sayısında artış, plazmada azalma hematokrit değerini yükseltir. Anemi de hematokrit değeri azalır. Hematokrit oranı erkeklerde % 40-45 arasında değişirken, bu oran kadınlarda % 38-42 arasında değişir.

Plazmanın yapısı

  • % 90’ ı su
  • % 6-8 plazma proteinleri
  • % 1 elektrolitler

      Diğer bileşikler

    • Besin maddeleri (Glukoz, amino asidleri vs.)
    • Hormonlar
    • Metabolizma atıkları (Üre, kreatin, ürik asid)
    • Kan gazları (CO2, O2)

Plazma Proteinleri

Plazma proteinleri albumin, globulin (alfa, beta, gama) ve fibrinojen fraksiyonlarından oluşur. Bu proteinlerin kandaki konsantrasyonu, sırasıyla 4,5 g/100mL, 2,5 g/100 mL ve 0,3 g/100mL dir. Proteinler içinde miktar olarak en fazla olan albüminlerdir. Bu proteinler, hücreler tarafından kullanılmak üzere plazmadan ayrılmazlar. Plazmanın içinde ya da intersitisiyel sıvıda fonksiyon yaparlar. Normal plazma hacmi vücut ağırlığının yaklaşık % 5’i veya kabaca 70 kg lık bir insanda 3500 ml kadardır. Durgun plazma pıhtılaşır, ancak bir antikoagulan eklendiğinde sıvı kalır.

Serum

Pıhtılaşmaya bırakılan kan örneğinde, pıhtılaşma sonrası ayrılan sıvıya serum denir. Serumda, fibrinojen ve pıhtılaşma faktörleri II, V ve VIIIin bulunmaz ve pıhtılaşma sırasında oluşan trombosit yıkımı sırasında açığa çıkan serotonin içeriği yüksektir.

Kanın fonksiyonları

Taşıma:

  • Besinler
  • Elektrolitler
  • O2 & CO2
  • Metabolizma atıkları
  • Hormonlar

Savunma:

  • Yaralanma
  • Enfeksiyon
  • Pıhtılaşma
  • Vücut ısısı
Hematokrit Kanın Yapısı, Özellikleri ve Görevleri

Hematokrit

Kanın fiziksel özellikleri

Kanın kırmızı rengi, eritrositler içinde bulunan ve Fe içeren hemoglobinden (Hb) kaynaklanmaktadır. Hb’ nin oksijenle birleşme derecesi kanın rengini etkiler. 1 gr Hb   1,34- 1,39 ml O2 içerir. Arter kanı O2 den zengin olduğu için açık kırmızı renkte; venöz kanda ise daha az O2 olduğu için koyu kırmızı renktedir. Oksihemoglobin –deoksihemoglobin (redükte). DeoksiHb, normal olarak 100 ml kanda 3 gr’ dır. Bu miktar 5 gr’ a çıkarsa deri ve mukozalar morumsu bir renk alır (siyanoz). Eritrosit sayısının artması (polisitemik), periferik dolaşımın yavaşlamasına ve indirgenmiş Hb’ nin kapillerlerde artmasına neden olur.

Kanın reaksiyonu hafif alkalidir. Hücresel fonksiyonların devamı için pH 37° C’ de 7.35- 7.40 arasında sabit tutulur. pH , 7.0’ ın altında veya 7.7’ nin üstünde olduğu koşullarda yaşam tehlikeye girer.

Saf suyun özgül ağırlığı:1000

Kanın özgül ağırlığı: Erişkinde: 1050- 1060, Yeni doğanda: 1066

Plazmanın özgül ağırlığı: 1027- 1030

Özgül ağırlığı arttıran nedenler: Dehidratasyon, Polisitemi, Diare, Diürez, Aşırı terleme

Özgül ağırlığı azaltan nedenler: Anemi, Nefrit (Protein kaybına bağlı)

Viskosite:  Viskosite, akışkanlığa karşı gösterilen direnç olarak tanımlanabilir. Viskositemetre ile ölçülür. 37°C’ de belirli yarıçap ve hacimdeki kapiller bir borudan, aynı basınç altında geçirilen sıvı örneğinin, saf suyun aynı uzaklığı geçiş süresi ile karşılaştırılması ile saptanır.

 Viskositeyi artıran etkenler: Eritrosit sayısı ve büyüklüklerinin artması. Özellikle venöz kanda CO2 artması ile eritrositlere Cl- geçişi olur ozmotik basınç artar eritrositler su alır ve şişerler, hacimleri büyür. Lökositler normalde etkilemez.

Ozmotik frajilite

Eritrositler, ozmotik basınçları eşit  ( % .09, izotonik) NaCl çözeltisine konursa hacimleri değişmez. Ozmotik basıncı yüksek ( % .15, hipertonik) NaCl içinde ise eritrositler su kaybeder ve büzüşürler. Ozmotik basıncı düşük (% .04, hipotonik) NaCl içinde ise şişerler ve parçalanırlar.

SEDİMANTASYON HIZI (Erythrocyte Sedimentation Rate = ESR)

Sodyum sitrat ile pıhtılaşması önlenmiş kan, dikey durumda bir tüp içinde bekletilirse, eritrositler ile plazma arasındaki özgül ağırlık farkından dolayı eritrositlerin çökmeye başladığı gözlenir. Çökme hızının normalde hep sabit olması ve bazı patolojik durumlarda değişmesi bu testin klinikte kullanılmasına yol açmıştır. Sedimantasyon hızı, eritrositlerin agrege olarak  rulo katmanları oluşturmasının sayısal   ifadesidir. Sedimantasyon oluşumuna yol açan faktörler; Plazma-eritrosit özgül ağırlık farkının olması, Yer çekiminin etkisi ve Tüp içine alınan eritrositlerin membranındaki yük dağılımının bozulması.

Sedimantasyon hızını etkileyen en önemli faktörler plazmanın fibrinojen, immünoglobülin ve akut faz reaksiyon proteinlerinin konsantrasyonudur.  Bunlar içinde fibrinojen ve IgM, sedimantasyon hızını etkileyen en önemli iki faktördür. Ayrıca haptoglobin, seruloplazmin, lipoproteinler de artırır; hepsine aglomerinler denir. Albumin yükselmesi ise sedimentasyonu azaltır.  Spesifitesi düşük bir testtir. Artmış sedimantasyon hızı saptanan hastaların büyük çoğunluğu hiç bir semptom vermeyebilir ve herhangi bir hastalık tablosu oluşturmadan normale dönebilir.

Fizyolojik olarak sedimantasyonun yüksek çıktığı durumlar

  1. Gebelik
  2. Menstrüasyon
  3. Yaşlılık
  4. Egzersiz sonrası
  5. Yemek sonrası

Sedimantasyonu artıran patolojik durumlar: Akut ve kronik enfeksiyonlar globulinlerin artmasına neden olur. Örneğin: Haptoglobulin, seruloplazmin, Lipoprotein ve immunglobulinler eritrositlerin rulo yapmasına ve agregasyonuna neden olurlar. Anemi ve ısının artması da hızı arttırır.

Sedimantasyon ölçüm yöntemi: Westergreen yöntemi ile bakılır. 0.4 ml % 3.8’ lik sodyum sitrat üzerine venöz kan ile 2 ml’ ye tamamlanır. Sedimantasyon pipetine çekilen kan dik pozisyonda 2 saat tutulur. Her ½ saatte kontrol edilerek pipet üzerindeki değer okunur.

Westergreen yöntemi: Pıhtılaşması önlenerek bir tüpte bekletilen kandaki eritrositlerin birim zamanda rulo formu oluşturarak para yığınları şeklinde çökme hızıdır.

Çökme hızını eritrositlerin şekil ve büyüklükleri ile plazma faktörleri belirler.

Normal sedimantasyon değerleri

                    Erkek      Kadın 

1/2 Saat       1-3  mm     3-5 mm

1 Saat           3-5  mm     5-10 mm

2 Saat          10-18 mm    15-20 mm

24 Saat        90  mm         110  mm

Ozmotik frajilite testi ve hemoliz Kanın Yapısı, Özellikleri ve Görevleri

Ozmotik frajilite testi ve hemoliz

   

Düşüncelerinizi bekliyoruz :)