İdrarın Fiziksel Özellikleri ve Yorumlanması

idrar inceleme İdrarın Fiziksel Özellikleri ve Yorumlanması

idrar inceleme

İdrarın Fiziksel Özellikleri ve Yorumlanması

Tıbbi laboratuvarlarda en sık yapılan tetkiklerden İdrar, kolay alınabilen bir örnek, idrar tetkiki pek çok hastalık hakkında değerli bilgiler verir. Böbrek hastalıkları ve metabolik hastalıklar (DM) başta olmak üzere pek çok hastalıkta idrarın yapısında değişiklikler oluşur.

İDRARIN BİLEŞİMİ

  • % 95 : su
  • % 5 : çözünmüş organik ve inorganik maddeler – > üre (idrarda en yüksek oranda bulunan bileşik, amino asid yıkım ürünü), klorür, sodyum, potasyum, fosfat, sülfat, kreatinin, ürik asid az oranda kalsiyum, magnezyum ve bikarbonat
  • Diğer organik bileşikler : indoller (triptofan yıkım ürünleri), porfirinler, amino asidler, organik asidler, hormon, vitamin ve enzimler

Sağlıklı bir kişide günlük idrar miktarını etkileyen faktörler

  • Alınan su miktarı,
  • Yaş,
  • Kan basıncı,
  • Beslenme tarzı,
  • Hormonal durum

Hastalık durumunda, idrarın  Miktarı, Rengi, Görünümü, Kimyasal özellikleri ve Hücre içeriğinde değişiklikler olur.

İDRAR ÖRNEĞİ TİPLERİ

  • Günün herhangi bir saatinde alınan (random) idrar (rutin idrar tetkiki)
  • Sabah ilk idrar (yoğun, asidik, rengi daha koyu, şekilli elemanlardan zengin)
  • 24 saatlik idrar (sabah 8’den ertesi sabah 8’e dek) : sabahın ilk idrarı atılır, ondan sonrakiler toplanır, ertesi sabahın ilk idrarı da eklenir)
  • Orta idrar : idrar kültürü için steril kaplara alınır.

Rutin idrar tetkiki için gerekli minimum idrar miktarı 12 ml’dir. İdrar oda ısısında 2 saatten fazla bekletilmeden analizi yapılmalı, veya kabın ağzı kapalı olarak +4°C’de (buzdolabında) saklanmalı (6-8 saate kadar saklanabilir). İdrar oda ısısında uzun süre bekletildiğinde içinde bakteriler çoğalır, idrar pH’ı alkali olur ve amonyak oluşumuna bağlı olarak amonyak kokusu duyulur. Bekleme ile idrarın içindeki silendrler ve hücreler de bozulur (sediment bakısında hata !).

24 Saatlik İdrar Volümü

  • Yenidoğan: 20-350 ml,
  • 1 yaş; 300-600 ml,
  • 10 yaş: 750-1500 ml,
  • Yetişkinde 750-2000 (ortalama 1500 ml)
  • İdrar miktarının fazlalığı (24 saatlik idrar volümünün 3 L’nin üzerinde olması) poliüri,
  • azlığı oliguri (24 saatte 400 ml’nin altında olması) 100 ml’den az olması anüri
  • Noktüri (geceleri sık idrara çıkma)

RUTİN İDRAR ANALİZİ PROTOKOLÜ

Fiziksel ve kimyasal özellikler için idrar santrifüj edilmeden incelenmelidir. Fiziksel özellikler: renk, berraklık, koku, köpük, özgül ağırlık (ürinometre ile). Kimyasal özellikler (strip ile) : pH, dansite, protein, nitrit, kan, lökosit esteraz, glukoz, keton, bilirubin, ürobilinojen, özgül ağırlık (strip ile). Mikroskopik inceleme (santrifüj sonrası sediment bakısı) : eritrosit, lökosit, epitel hücresi, silendr, kristaller, bakteri, mantar, sperm hücresi vb.

İDRARIN FİZİKSEL ANALİZİ

İdrarın Rengi: Normalde açık sarıdan saman veya amber rengine kadar değişebilir. İdrara rengini veren pigmentler ürokromlardır. İdrarın rengi konsantrasyonuna bağlı olarak değişir : dilüe idrar örnekleri açık sarı iken yoğun idrarların rengi koyu sarıdır. Bu normal renklerin dışında ilaçlar, bazı gıdalar, idrarda kan bulunması-hematüri, pembe-kırmızı renk)) veya bilirubin (sarı-kahverengi, beklemiş idrar biliverdine bağlı olarak yeşil-kahverengi) varlığı normalden farklı renklerin oluşumuna yol açar.

Görünümü: Taze idrar berraktır. Bekledikçe (oda ısısında ya da buzdolabında) , asid idrarlar yapılarındaki amorf üratlara, alkali idrarlar ise fosfatlara bağlı olarak bulanıklaşabilirler. Uygun koşullarda saklanmayan (oda ısısında 2 saatten fazla bekletilen) idrarlarda bakteri üremesine bağlı bulanıklık oluşabilir. Taze idrarın bulanık olması ise idrar yollarında infeksiyona işaret eder.

İdrarda Köpük:  Normal idrar çalkalandığında az miktarda ve beyaz renkte köpük oluşabilir. İdrarda yüksek miktarda protein bulunması bol beyaz köpük oluşumuna neden olur (çırpılmış yumurta akı gibi görünür, nedeni albumindir). Bilirubinli bir idrar çalkalandığında ise bol miktarda sarı köpük oluşur (patolojik!).

Dansite (özgül ağırlık): Özgül ağırlık ; idrarın yoğunluğunun, distile suyun yoğunluğu olan 1,000’e olan oranıdır. İdrarın içinde çözünmüş olan üre, sodyum,fosfatlar, klorür, şeker gibi bileşiklerin konsantrasyonunu gösterir. İdrarın yoğunluğu arttıkça rengi de açık sarıdan koyu sarıya kadar değişir. Genellikle idrarın miktarı ile yoğunluğu arasında ters bir orantı vardır. Çok su içildiğinde, diabetes insipidusda, kronik böbrek yemezliğinde idrar dansitesi düşer (hipostenüri). Az su içildiğinde, diabetes mellitusda (glukozüri) idrar dansitesi yükselir (hiperstenüri).  İdrarın özgül ağırlığı sabah idrarında en yüksektir (mesanede gece boyunca biriken konsantre idrar).

DANSİTE, Böbrek tübülüslerinin idrarı konsantre etme işlevinin bir göstergesidir. Normal bir böbrek işlevi ile, idrarın dansitesi vücudun hidratasyon durumuna bağlı olarak 1.002-1.040 arasında değişebilir. Ancak, böbreğin idrarı konsantre ya da dilüe etme işlevini bozan böbrek hastalıklarında (ör. Kronik böbrek yetmezliği) dansite devamlı ~1.010 (1.008-1.012) çıkar (plazma ve ilk glomerüler filtratın dansitesine yakın-(izostenürik idrar).  İdrar dansitesi : 1,015-1,025 (fizyolojik aralık 1,002 (aşırı sıvı alımı)-1,040 (aşırı sıvı kısıtlaması). İdrarın özgül ağırlığı ürinometre, refraktometre ya da strip aracılığı ile ölçülebilir. Ürinometre ile ölçüm yapılacaksa 20-50 ml idrar gerekir (fazla idrar gerektirmesi dezavantaj !)

ürinometre İdrarın Fiziksel Özellikleri ve Yorumlanması

ürinometre

    Makale Yazarı: duslerkulup2

Sizde yorum yazabilirsiniz...