Damar ve Dokular Arası Madde Alışverişi

Sıkı Bileşkeleri Oluşturan Proteinler Damar ve Dokular Arası Madde Alışverişi

Sıkı Bileşkeleri Oluşturan Proteinler

Damar ve Dokular Arası Madde Alışverişi

Plazma ve İnterstisyel Arasında Sıvı ve Madde Alışverişinin Biyokimyasal Düzenlenmesi

Vücudun su ve elektrolit dengesinin sürdürülmesi Plazma ve Dokulararası (İnterstisyel) Sıvı Değişimi ile sağlanır. Hücreler tarafından kullanılan ya da oluşturulan oksijen, karbondioksit, su ve tuz gibi maddeler ve hücrenin metabolizma artıkları, dolaşım sistemi ile taşınır. Bu nedenle de dokulararası sıvı ile kan plazması ve hücre içi sıvısı arasında devamlı bir madde alış-verişi vardır. Bu alış-verişte dokulararası sıvı, hücre içi sıvısı ile kan plazması arasında aracı rolü oynar. Pek çok elektrolit interstisyum ile plazma arasında  geçiş gösterir. Bunun sonucunda bu iki kompartman arasındaki elektrolitlerin dağılımı  benzer.

Endotel tabakaları elektrolitlere karşı geçirgendir. Beyin damarlarını çevreleyen endotel (kan-beyin bariyeri ) dışında… ANCAK: diğer endotel tabakalarında da plazma ve interstisyel boşluğun iyon konsantrasyonları tam aynı değildir. Plazma Ca+2 % 40’ı proteinlere bağlı Þ kapiller duvarı geçemez Þ plazmada total Ca+2 konsantrasyonu, interstisyumun » iki katıdır. Eksta- ve intrasellülerde elektrolitlerin kons. farklı olmasına karşın Her bölüğün kendi içinde elektronötralitesi vardır.

Aynı bölük içinde: Total katyon sayısı = Total anyon sayısı

Ekstrasellülerde: 1 L plazmada 154 mEq anyon154 mEq katyon bulunur.

İntrasellülerde: 205 mEq anyon205 mEq katyon bulunur.

Ekstrasellüler bölük içindeki ozmotik basıncın en önemli belirleyicisi sodyum, nintrasellülerin potasyumdur. Plazma ve interstisyel sıvılar arasında sadece plazma proteinleri (başta albumin) ozmotik olarak aktif maddelerdir. Protein gibi büyük moleküllerin oluşturduğu ozmotik basınca onkotik basınç veya kolloid ozmotik basınç denir.

Plazma proteinleri, interstisyel sıvı ile plazma arasındaki sıvı değişiminde ozmotik aktiviteyi belirleyen en önemli faktördür (kolloid ozmotik basıncı oluştururlar). Proteinler, plazma ve interstisyel bölükler arasında su dağılımını düzenler ancak kendileri değiş tokuşa uğramaz. Nedeni: Endotel hücreleri arasındaki sıkı intersellüler bağlantıların/bileşkelerin, proteinlerin intravasküler kompartmanın dışına çıkmasını engellemesidir.

Endotel hücreleri vasküler ve perivasküler arasında selektif permeabilite gösteren aktif bariyerler oluştururlar. Bu aktif bariyerlerin temel bileşenleri, yanyana 2 hücre arasındaki bağlantı noktaları/sıkı bileşkelerdir (tight junctions). Sıkı bileşkeler: integral membran proteinlerinden (okludin, klaudinler, Junctional Adhesion Molecule-A; JAM-A vb. özel proteinler) oluşurlar. Hücre içinden ve dışından gelen farklı sinyallerle selektif olarak açılıp kapanarak moleküllerin geçişini düzenlerler. Sıklıkla endotelyal hücrelerin apikal yüzeylerinin aşağısında lokalizedirler ve makromoleküllerin/proteinlerin vasküler kompartmanın dışına çıkışını önlerler. Endotel hücreleri, plazma ve interstisyel bölükleri birbirinden ayıran bariyerler olmanın yanısıra: plazma ve interstisyel arasında geçirgen bir filtre işlevi görerek su ve elektrolitlerin iki bölük arasındaki geçişini de düzenler. Bu geçişler 2 farklı yoldan olur: transsellüler yol (hücrelerin apikal ve bazolateral membranlarından, iyon kanalları, taşıyıcılar, pompalar, veziküller aracılığı ile, aktif veya pasif ) ve parasellüler yol (yanyana iki hücre arasında bulunan sıkı bileşkelerden, pasif, itici güç: transsellüler yolda oluşan elektrokimyasal ve ozmotik gradientler).

Hücreler Arası Bağlantılar Damar ve Dokular Arası Madde Alışverişi

Hücreler Arası Bağlantılar

Sıkı bileşkeler neden önemli?

Proteinlerin ve iyonların hücrelerarası boşluktan geçişine engel olurlar, bunların hücre içinden geçmesini (difüzyon ya da aktif transport) sağlayarak sıvı ve elektrolit geçişini kontrol altına alırlar (Kan-beyin bariyerini oluştururlar).

Plazma ve interstisyel arasındaki, alışverişi açıklayan klasik kavram, STARLİNG HİPOTEZİDİR.

Plazma ve interstisyel arasındaki alış-veriş kapiller membran aracılığı ile ve 4 farklı basıncın etkisi ile gerçekleşir:

1.Kanın hidrostatik b.: Kapillerin arteryel  ucunda, sıvıyı damar dışına yönlendirir (filtrasyon lehine), kan basıncı ile oluşur

2.Plazmanın kolloid ozmotik b. (onkotik b.) yarı geçirgen zarlardan geçmeyen proteinler, özellikle albumin sorumludur , sıvıyı damar içinde tutar (geri emilim lehine)

3.İnterstisyelin hidrostatik b.

4.İnterstisyelin kolloid ozmotik b.

1 g serum albumin → 5.54 mm Hg ozm b.

1 g serum globulin → 1.43 mm Hg ozm.b

Starling savına göre ; Kapillerin arteryel ucunda: hidrostatik b. > kolloid ozmotik b.  Su ve düşük M.A maddeler damar dışına filtre olur. Kapillerin venöz ucunda Kolloid ozmotik b > hidrostatik b. Sıvı interstisyelden damar lümenine reabzorbe olur. İnterstisyele geçen sıvının büyük bir kısmı doğrudan venöz kana geri emilirken, nemilemeyen kısmı da lenfatik damarlar yolu ile venöz dolaşıma taşınır. Lenf damarları, ekstravasküler proteinlerin kana geri dönmesini sağlayan önemli bir yoldur.

VaskülerEkstravasküler Dengenin Bozulması ŞOK ve ÖDEM

ŞOK: Dolaşımın akut  iflası (Kanama, yanık, travma, bakteryel sepsis vb. nedenler)

Kapiller geçirgenlik ­ artar. Ekstravaskülere pl. proteinleri (albumin) ve sıvı göçü olur. Hipovolemi (kan volümü azalır) Hipotansiyon, oligüri meydana gelir. Şok tablosu uygun şekilde tedavi edilmezse ölümcül olabilir.

Ödem:  İnterstisyelde sıvı birikimi: 

Nedenleri lokal veya genel olabilir

Ödem nedenleri:

  1. Pl. Albumin düşer Onkotik b. düşer. Yetersiz protein alımı/sentezi (malnutrisyon, karaciğer hst.); Aşırı protein kayıp (böbrek hst, barsak hst, neoplastik hst.,  enfeksiyonlar…
  2. Pl. proteinlerine kapiller geçirgenliğin ­ durumlar Yanıklar, allerjiler, enflamatuar durumlar Örnek: Quincke Ödemi (Anjiyonörotik Ödem): özellikle dudaklarda, göz kapaklarinda ve genital bölgede görülen, subkutan doku ödemi, ürtikerde, anafilakside ortaya çikabilir. Etiyolojik faktörler arasinda ilaçlar (örn., penisilin, aspirin, fenitoin), enfeksiyonlar, gıda ürünleri yer olabilir.
  3. Venöz kan b. ­ Venöz hidrostatik b. ­ (ör. kalp yetersizliği, kronik venöz yetmezlik vb.) Siroza bağlı portal hipertansiyon ve peritoneal boşlukta sıvı birikimi: ascites
  4.  Lenfatik drenaj bozukluğu Lenf bezlerinin çıkartılmış olması, lenfe yerleşen parazitler    (filariazis) vs.
  5. Vücutta anormal NaCl retansiyonu Su ve tuz ekskresyonundan sorumlu renal  mekanizmaların etkilenmesi- böbrek hastalıkları
  6. Dokulararası sıvının ozmotik basıncının artması: Normal hallerde dokulararası sıvının ozmotik basıncı, plazmanın ozmotik basıncına karşı gelemeyecek kadar düşüktür. Dokular arası sıvının protein yoğunluğunun artması, bu bölmedeki ozmotik basıncın yükselmesine ve sonuçta sıvının damar içinden dokular arasına çekilerek ödem oluşmasına yol açar.

Ödemin en sık nedeni kapiller endotelinin geçirgenliğinin artmasıdır. Endoteli zedeleyen etkenler normal geçirgenliği bozarlar. Sonuçta plazma proteinleri dokular arası sıvıya geçer. Böylece plazmanın ozmotik basıncı düşerken dokulararası sıvının ozmotik basıncı yükselir. Her iki durum da ödem oluşumunu kolaylaştırır. Kapiller endotel geçirgenliğini arttıran etkenler ; ağır enfeksiyon hastalıkları, allerjik durumlar, kimyasal madde ve ilaç zehirlenmeleri.

    Makale Yazarı: duslerkulup2

Sizde yorum yazabilirsiniz...