Yeryüzü Şekillerini İnceleme(Jeomorfoloji)


Yeryüzü şekillerini inceleyen bilim dalına Jeomorfoloji denir.

Yeryüzü şekillerinin tanımlanmasını ve oluşum süreçlerinin açıklanmasını konu
edinen bilim dalıdır. Jeo yani yer, morfo, yani şekil ve -loji yani bilim. Jeomorfoloji (geomorphology), karalar üzerinde ve denizaltında
yerkabuğunun yüzeyinde görülen şekilleri (landforms) inceleyen, oluşum
ve evrimlerini açıklayan, bunları kendi metodolojisi içerisinde
sınıflandıran, coğrafi dağılım ve gruplandırmalarını, nedenleriyle
birlikte araştıran bir bilim dalıdır. Bu tanım doğrultusunda çok
disiplinli bir bilim dalı olan yerbilimleri topluluğunun bir dalını
oluşturur. Jeomorfoloji konusu bakımından bazı ülkelerde (A.B.D.,
Kanada) yerbilimleri içerisinde, yerkabuğunun yapısı ve dinamiğiyle
ilgili jeolojinin, bazılarında ise (Türkiye, Fransa) insan-doğal çevre
koşulları arasındaki ilişkiyi inceleyen fiziki coğrafyanın alt dalıdır.
Fiziksel coğrafik yaklaşımda jeomorfolojinin konusu olan yerşekilleri
iklim, sular ve doğal canlılarla birlikte değerlendirilir. Jeolojik
açıdan ise yerkürenin cansız elemanları olan yeryapısı, yerşekli, iklim
ve sular (fizyografya) jeomorfolojinin konusunu oluşturur. Jeoloji,
jeofizik, haritacılık, toprak bilimi ve taş bilimi jeomorfolojinin
yararlandığı başlıca bilim dallarıdır. Jeomorfoloji incelediği konulara
göre alt dallara ayrılır. Fluviyal Jeomorfoloji akarsuların
oluşturduğu yeryüzü şekillerini, Karst Jeomorfolojisi kireçtaşları
üzerinde oluşan şekilleri, Kıyı Jeomorfolojisi deniz ve göl
kıyılarındaki şekilleri, Buzul Jeomorfolojisi buzullar tarafından
oluşturulan yeryüzü şekillerini inceler.

Yukarıdaki tanımdan da anlaşılabileceği gibi jeomorfoloji, yerkabuğunda güncel
olarak süregiden yerşekillenmesi süreçleri ile uğraşır ve nihai olarak
jenetik yaklaşımla bu şekillenmenin tarihçesini ortaya koymaya çalışır.
Yerkabuğu ve yer yapısında güncel olarak meydana gelen olay ve
değişimler aynı zamanda jeolojinin de konusudur ve jeoloji bilimi
bunlardan topladığı bulgularla yerkürenin zaman içerisinde geçirdiği
evrimi aydınlatmayı hedefler.

Jeomorfoloji,her ülke de farklı bir görev üstlenmektedir. Doğu bloğundaki ülkelerde,
genelde plütonist veya yapısalcı bir bakış açısıyla yaklaşıldığından,
her zaman ekonomik getirisi olan sahalarda kullanılmaya çalışılmaktadır.
Bu çalışmalara en iyi örnek petrol ve doğalgaz kaynaklarının
tespitidir. Batıda ise neptünist yani iklimin hakim olduğu bir yaklaşım
vardır ve burada genel olarak paleocoğrafik evrimi anlamaya, geçmiş
ortamı analiz etmede kullanılmaktadır. Türkiyedeki jeomorfoloji
betimlemeden öteye gitmemektedir. Yapılan en iyi çalışmalar, çok iyi
jeolojik araştırması yapılan yerlerde, paleocoğrafik evrimin
oluşturulmasıdır.

Jeomorfoloji, uygulamalı olarak çalışıldığında;

Yol yapımı (demir ve karayolu ve marina)

Erozyon tespiti (tarım alanı, mera, orman)

Heyelan risk alanları tespiti (Türkiyede yapılmış tüm heyelan çalışmaları,
meydana gelen heyelanları analiz eder, oysa aslolan; heyelan
gerçekleşmeden bu sahaların tespitini yapmak ve gereklli yerleri
uyarmaktır)

Arkeolojik sahaların paleocoğrafik evrimini yapmak,

Taşkın ovalarında, taşkın esnasında su altında kalabilecek yerlerin tespitini yapmaktır.

 

    Makale Yazarı: Duslerkulup

Teşekkürler...