Süt Sağma Sistemi Hakkında Çok Detaylı Bilgi

süt sağma mekanizasyonu

SÜT ÜRETİM MEKANİZASYONU
İş zamanı yönünden en büyük paya sahip olan ve ağır işlerin başında gelen süt sağımının mekanizasyonu, süt inekçiliği işletmelerinde öncelikle üzerinde durulması gereken konudur. Öte yandan süt verimi, meme sağlığı ve süt kalitesi özenli sağım ile makine-ekipmanların bilinçli kullanılmasına bağlıdır.
3.1. Süt sağım makinesi
Süt üretimi; Süt sağımını, işletme içinde depolanmasını ve fabrikaya taşınmasını içerir.
Süt sağımı iki şekilde olur.
a) Doğal sağım: Hayvan yavrusunun memeyi emmesiyle sağlanır.
b) Yapay sağım: Bu ise, el ve makine ile olmak üzere iki türlüdür.
Sağımda gerekli iş zamanının kısalması yanında makine ile sağımın üstünlükleri şöyle sıralanabilir.
– Sütün temiz ve sağlıklı sağılmasını sağlar.
– Süt verimini artırır.
– Sağım verimini (birim zamanda sağılan hayvan sayısını) artırır.
Genel olarak sağım makinesi, üç sistemi içeren şu elemanlardan oluşur,
a) Vakum üretme sistemi
b) Basınç farkı yaratma sistemi
c) Süt, hava ve temizleme sıvılarının hareket ettiği sistem: Sağıma başlanmadan önce, memelerin temizlenmesi, meme kanallarındaki sütün alınması ve sağım başlıklarının memeye takılması işi ön sağım aşamasını oluşturur.
Sağım başlığı memeye takıldıktan sonra sağılan süt miktarı önce giderek artar. Belirli bir süreden sonra ise birim zamanda sağılan süt miktarı giderek azalarak 200 ml/dak. değerine düşer. Bu aşamaya da ana sağım süresi denir. Ana sağım süresi, inek cinsine bağlı olarak 4-6 dakika arasında değişmektedir.
Süt miktarı 200 ml/da. altına düştüğünde kör sağım söz konusudur. Kör sağım, memelerin aşırı yüklenmesine, meme kanallarının sürtünmesine vb. neden olduğu için zamanında önlenmelidir.
Son sağım ise, memenin masajı ve sağım başlıklarının memeden alınması işlerini içerir.
Sağım makinesinin düzgün ve sağlıklı çalışabilmesi için, sabit basınçta (vakumda) belirli bir hava miktarının üretilmesi gerekir. Sabit basıncın değeri ortalama olarak 0,5 bar olup, sağım sırasında basınç dalgalanması olmamalıdır. Vakumun üretilmesinde genellikle döner hareketli ya da düz pistonlu (git-gel hareketli) vakum pompalarından yararlanılır.
Sağım (meme) başlığı ve yapısı
Sağım makinesinde hayvan ile temas eden ana organ sağım (meme) başlığıdır. Hayvanın memesine tutunan iç cidar esneyebilen fakat deforme olmayan lastik malzemeden yapılır. Dış cidar ise sert plastik ya da paslanmaz metalden olabilir.

Hayvanın memesi ile lastik cidar arasındaki bölme sürekli olarak vakum altında olmasına karşılık iç cidar ile dış cidar arasındaki bölmede (puls bölmesi), sırayla vakum ve atmosfer basıncı hakimdir.
Emme (masaj gevşeme) işinin gerçekleştirilmesinde, vakumun aralıklı olarak kesilmesini sağlayan organa Pulsatör adı verilir.
Vakum Ventili (Regülatörü), sağım için gerekli olan vakumu sürekli olarak sabit düzeyde tutmaya yarar. Bunun için vakum pompasından en uzak yere yerleştirilir.
Vakum üretme sistemindeki vakummetre, sistemdeki basınç değerini gösterir. Vakum metre, sağıcının görebileceği bir yere konulmalıdır. Vakum pompasının emiş ağzına yerleştirilen vakum tankı ise, sağım sırasında oluşacak vakum dalgalanmalarını (şoklarını)engeller. Ayrıca, vakumun bulunduğu elemanlardan sürüklenen sıvının (süt, su, temizleme sıvısı) pompaya girmeden ayrılmasını da sağlar. Bu amaç için, vakum tankı alt seviyesine bir musluk yerleştirilmelidir.
Sağılan sütün iletilme (alınma) durumuna göre, sağım tesisinin iki yapı şekli vardır.
a) Kovaya sağım yapan tesis
b) Boruya sağım yapan tesis
Bir sonraki sayfadaki resimde kovaya sağım yapan bir sağım tesisi verilmiştir. Burada, sağılan süt, süt pençesinden uzun süt borusu ile doğrudan kovaya iletilir. Kova, vakum üretme sistemine bağlandığı için sürekli vakum altında bulunur. Vakum tekniği yönünden kovaya sağım yapan tesisler basit yapılıdırlar.

Boruya sağım yapan tesislerde süt ve vakum boruları sabit olarak monte edilmiştir. Sağılan süt, borularda sağlanan vakumun etkisiyle süt odasına iletilir. Borular, süt odasına doğru, düzgün bir meyile sahip olmalı ayrıca, süt odasında sütün vakumdan ayrılması için, boru sonunda ayırıcı bir eleman bulunmalıdır.
Süt sağım tesislerinde, sütün ayrılmasını sağlayan vakumlu süt ayırıcısı (filtresi) de bulunmaktadır. Bu ayırıcı genellikle iletim borusunun sonuna yerleştirilir.
3.2. Sağım tesisleri ve sağım yöntemleri Süt sağım tesisleri, sürü büyüklüğüne ve ahır yapısına bağlı olarak üç grupta incelenebilir.
a) Bağlı ahırdaki sağım tesisleri: 30 ve daha az sağmal hayvana sahip işletmeler için uygun olan bu tesislerde sağım işi, bağlı hayvana gidilerek gerçekleştirilir. Süt, kovaya yada sabit boruya sağılabilir.
b) Sağım merkezi şeklindeki sağım tesisleri. Bu tip tesisler 30?dan fazla sağılan hayvan bulunan süt ineği işletmelerinde kurulabilir. Sağılacak inekler sağım merkezine gelerek sağım gerçekleştirilir.
c) Seyyar (gezici) sağım tesisleri: Bunlar mera ya da tarlada sağım yapmak için geliştirilmiş olup, vakum pompası genellikle traktör kuyruk milinden ya da üzerindeki benzin motorundan çalıştırılır.
Ana sağım süresi, inek ırkına göre 4-6 dakika/inek arasında değişmektedir. Genel olarak bir sağıcı, bağlamalı ahırdaki sağımda aynı anda en çok üç adet, normal sağım başlığına kumanda edebilmekte ve bir saatte 20-22 inek sağabilmektedir.
Balık kılçığı sağım yerlerinde bir sağıcı aynı anda 8 sağım başlığına kadar kumanda edebilmekte ve saatte 42-45 inek sağabilmektedir. Dönerli sağım yerlerine sahip işletmelerde bu rakam 60?a çıkmaktadır.
3.3. Sütün depolanması ve soğutulması
Sütün, sağımdan sonra fabrikaya nakledilmesine kadar işletme içinde depolanması için çeşitli yapıda ve büyüklüklerde tank ve güğümlerden yararlanılır. Ancak, kalitenin bozulmadan depolanması için, sağılan sütün soğutulması gerekir. Çünkü süt içinde bulunan ve bozulmaya neden olan mikroorganizmaların etkinlikleri, sıcaklığı düşürerek engellenebilir. Bu nedenle, kalitenin düşmeden sütün depolanmasında günlük periyotlarda sevkıyatta; 2,5 saatlik süre içinde akşam sütü 4°C ye, sabah sütü de 8°C ye dek soğutulmalıdır.

Süt Sağım Tekniği
Süt hayvanlarının makineyle sağımına ilişkin genelde bilinen bazı önemli konuları sizler ile burada bir daha ve detaylı şekilde paylaşacağız.

Sağım fizyolojik olduğu kadar, psikolojik de bir olaydır. Sağım sırasında hayvanın olanak elverdiğince rahat ettirilmesi, olumsuz davranışlardan kaçınılması gerekir.

Özellikle sürüde yüksek verimli ve fazla sayıda hayvanın varlığı, bu hayvanların etkin sağımı ve yetersiz kalifiye sağımcı olması durumunda, süt sağımının makineyle yapılması kaçınılmazdır.

Makineli süt sağımı, süt hayvancılığında ürünün alındığı en önemli mekanizasyon işlemidir. Süt sağım makinelerinin diğer tarım makinelerine göre çok ayrıcalıklı bir yeri bulunmaktadır. Çalışma esnasında canlı organizma ile doğrudan teması olan bir makine olup, her gün, günde en az iki kez kullanılmaktadır. Bu makine, belli bir sezonda değil, her gün, her sağımda teknik olarak uygun performansta olmalı ve her sağımda bilinçli ellerle doğru kullanılmalıdır.

Makineyle süt sağımında uygun teknik özelliklere sahip makineyi doğru kullanarak, hayvanın sağlığına zarar vermeden, artık bırakmadan tüm sütünü ve uygun sürede sağılabildiğinde sağımda başarı sağlanabilir. Bu nedenle, süt sağım makineleri veya tesisleri belirli zaman aralıklarında kontrol edilerek bakımları yapılmalıdır. Uygun teknik özelliklere ve değerlere sahip bir sağım makinesine sahip olmak, sağımda başarıyı elde etmeye yetmemektedir.

Aynı zamanda bu makineler, doğru ?sağım rutini? ile kullanılmalıdır.

Bu açıdan bakıldığında, her bir hayvan için sağım öncesi, sağım sırası ve sağım sonrasında yapılması ve dikkat edilmesi gereken hususlar bulunmaktadır.

Sağım başlığını takmadan önce hayvanın, memenin ve meme başının temizlenmesi, uyarılması, kontrol sağımı, kullanılacaksa suyun sıcaklığı gibi hususlar önem arz etmektedir.

Yine makinenin sağımı gerçekleştirdiği ?asıl sağım? esnasında kısa ve uzun süt hortumlarının duruşu, başlık-meme başı uyumundan dolayı hava kaçırması gibi hususlar önemlidir.

Süt akış miktarı izlenerek ?kör sağım?a yol açılmamalı, gerekiyorsa en kısa sürede memede süt kalmaması için ?son sağım? gerçekleştirilmelidir. Sağımı biten hayvana uygulanması gereken işlemler de unutulmadan, aksatılmadan gerçekleştirilmelidir. Sağımlar arası süre, yani ?sağım aralığı?nın her zaman birbirine eşit olmasına çalışılmalıdır.

Bu noktada sağım işlevini şöyle örnekleyebiliriz: Suya batırılan bir parça süngeri elimizde tuttuğumuzda bir süre su akarak sızar, bir süre sonra sızan su miktarı azalır. Bu aşamada süngeri avucumuz içinde sıkarsak bir miktar daha su akar. Bu son akan su süngerin ince gözeneklerinde kalmış olan sudur ve bu su bir baskı sonucu alınmıştır. Sağılan hayvanda da sağılan ilk süt, süt haznesi ve kanallardaki süttür ve sağılacak sütün tamamı değildir. Kanalcıklar, loplar gibi üst ince dokularda kalan süt de doğru vakum uygulamasıyla alınmalıdır ki, böylece hayvanın potansiyel veriminden etkin yararlanılmış ve daha da önemli olarak meme hastalıklarına yol açabilecek enfeksiyon patojenleri için üreme ortamı oluşturma riski azaltılmış olsun. Ancak unutulmamalıdır ki; memede süt kalmadığında da, meme gereksiz vakum basıncı etkisinde bırakılmamalı, yani ?kör sağım?a yol açılmamalıdır. Bu konuda sağımcının bilgi ve becerisi, sağımcı başına düşen hayvan sayısı, sağımcının iyi takibi veya sağımcıya yardımcı olan ek teknik donanım gibi unsurların önemi bulunmaktadır.

Sağım odası ve sağım yerine giriş-çıkış trafiği doğru düzenlenmeli ve hayvan strese sokulmamalı, sağım iş başarısının yüksek tutulmasına çalışılmalı, enerji tüketimi en aza indirilmelidir.

Yetiştiricilik ve barındırma tipine göre sağım, barınak içinde yapılabildiği gibi barınağa bağlı ek bölmelerdeki sağımhanelerde de yapılabilmektedir. Bağlı ahırlarda ve az sayıda hayvan varlığına sahip serbest ahırlarda barınak içi sağım uygulamaları, nisbeten yüksek sürü büyüklüğüne sahip serbest ahırlarda özel sağım yeri veya sağım odalarında sağım uygulamaları yaygındır. Modern yetiştiricilik denildiğinde günümüzde yaygın olan, hayvanların barınak içinde serbestçe hareket ettiği serbest duraklı barındırma sistemleridir ve bunlarda ayrı bir mekân olarak sağım yeri veya diğer bir deyişle sağım odaları bulunmaktadır. Bu sağım odaları balık kılçığı, tandem, döner platformlu gibi tiplerde olup tek veya çift sıralı, değişen durak sayı ve açıları gibi özelliklerdedir. Kullanılan sağım tesisinde hayvan sayısı, yetiştiricilik şekli, sağımın uygulanma yeri ve işletmeci kararına göre kovalı (sabit veya seyyar) ya da süt borulu tanka sağım makine veya tesisleri olabilmektedir. Makineli sağım yapılan yerlerde hayvan ve insanlar için uygun ergonomik düzenlemeler yapılmalıdır.

Hayvan varlığı, sağımcı nitelikleri, işletmeci kararları veya genel bir söylemle; işletme koşullarına uygun sağım makinesi tipi ve donanımı seçimi, uygun sağım odası ve sağım trafiği düzenlemeleri önemli başarı ve verimlilik ölçütleridir.

Süt kabına kadar tümü ile kapalı bir sistem olan sağım makineleriyle normalde temiz süt elde etmemek olanaksızdır. Ancak makineye temas eden hayvan meme ve meme başı ile makine temizliğinin gereğince yapılması zorunludur.

Sağım makinesi temizliğinde özellikle sütün bulaştığı makine organlarının temizliği önemlidir. Sütün yapısındaki yağ, makine yüzeylerine yapıştığından temizlik yapılmadığı takdirde süt taşı oluşumuna neden olmakta, mikroorganizmaların yaşaması ve üremesi için uygun ortamlar sağlanmaktadır. Ve sonraki sağımlarda bu mikroorganizmalar süte ve hayvan memesine bulaşarak olumsuz sonuçlar görülmektedir. Bu nedenle, süt sağım makineleri her sağımdan sonra gereği gibi temizlenmelidir.

Sağım makinelerinin temizlenmesinde yeni sağılan süt sıcaklığındaki ılık su ile ön yıkama, deterjan ile yıkama, dezenfekte etme ve durulamadan oluşan dört temel işlem ayrı ayrı veya bir arada uygulanabilmektedir. Bu işlemlerde uygulanan sıcaklık, süre, kullanılan kimyasallar gibi unsurlar temizlik başarısını etkilemektedir. Bu uygulamalarda temizlik, el ile veya el aletleri (özel fırçalarla) ile yapılabildiği gibi yarı veya tam otomatik temizleme donanımları ile de yapılabilmektedir.

Memeden sağılan çiğ süt, hayvanda sağlık sorunu olmadığı takdirde mikrobiyolojik olarak temiz süttür. Ancak, sağım makinesinde bakteriyolojik bulaşma olmasa dahi işlenmeye kadar geçen sürede muhafaza koşullarına bağlı olarak bakteri sayısı artmaktadır. Bu nedenle sütün işlenmesi öncesi sağlığa uygun koşullarda en kısa sürede mikroorganizmaların üreyerek çoğalmasını azaltmak amacıyla +4ºC değerine soğutulması gerekmektedir. Soğutma derecesi; +32ºC?den +4ºC?ye soğutma süresi olarak tanımlanmaktadır. Bu süre, olanaklar elverdiğince kısa olmalıdır. Tank kapasitesi; soğutma süresi, günlük sağım sayısı, her sağımda sağılan süt miktarına bağlı olarak değişmektedir. Tankın yapısal ve teknik özellikleri de önemli bir etkendir.

Çiğ sütün işletmede muhafazası için tankta depolanıp soğutulmasından önce plakalı soğutucularla ön soğutma uygulanabilmektedir.

Süt kap ve tanklarının temizlenmesinde de sağım tesislerinin temizlenmesinde olduğu gibi elle (fırçalarla), yarı otomatik ve tam otomatik (bulaşık makinesi gibi) temizleme sistemleri uygulanmaktadır. Süt kaplarının yüzeyleri kolay temizlenebilme özelliğinde olmalıdır.

Başarılı, verimli ve kaliteli bir makineli sağım hedefine ulaşabilmek için sistemde yer alan işletme sahibi veya yönetici, makineyi kullanan sağımcı gibi kişilerin bilinçli olması gerekmektedir. Bu bilinç, insanların konu hakkında sürekli yenileyerek bilgilenmeleri ve eğitilmeleriyle oluşmaktadır. Sürekli eğitim ve öğretimle bilgi ve beceri kazanılmakta, sonuçta bol ve kaliteli ürün veya hizmet alınmakta, en önemlisi işletme verimliliği ve karlılığında artış sağlanarak başarı hedefine ulaşılmaktadır.

Elbette insanların konuyla ilgili hayvan yetiştirme bilgisi, makine bilgisi, kullanım becerisi değiştiği gibi, kavrama yeteneği, yaşı, cinsiyeti, eğitim-öğretim düzeyi farklılık göstermektedir. Bu farklılıklar bazında da eğitim veya bilgilendirmede değişik yol ve yöntemler izlenebilmektedir.

Sonuç olarak; sağılacak hayvanı tanıyan, bilen ve seven insanların devrede olduğu uygun teknik özelliklerine sahip sağım makinesinin uygun sağım odası ve trafiğine sahip koşullarda doğru kullanımı sonucu makineli sağımda yüksek iş başarısı, verimlilik ve kalite sağlanacağı söylenebilir.
süt sağma robotu

    Makale Yazarı: duslerkulup2

Sizde yorum yazabilirsiniz...