Endositoz Hakkında Detaylı Bilgi

3 çeşit endositoz vardır. Bunlar Fagositoz, Pinositoz ve reseptör aracılı endositozdur. Hücreler endositoz aracılığıyla makro molekülleri su ve suyun içinde çözünmüş maddeleri sitoplazmalarına alırlar. Endositoz plazma membranı üzerinden endositik vezikül ile erken endozom daha sonrasında geç endozom sonrası lizozimde son bulur.  Endositik vezikül oluşumu 3 aşamadan oluşur:

1-) Plazma membranında çukurlaşma

2-) Endositik vezikülün tomurcuklanması

3-) Endositik vezikülün kopuşu

Endositik vezikül hücre membranının doğru bölgesinden tomurcuklanmalıdır. Endositik veziküller hücre membranının kaplama proteinleriyle kaplı olan bölgelerinden tomurcuklanırlar ( Kaplı Vezikül).  Kaplı vezikül erken endozom membranı ile birleşmeden önce kaplama proteinleri vezikülden atılır. Ancak ondan sonra erken endozom ile birleşme (Füzyon) gerçekleşir. Endositozda görevli kaplama proteini Klatrindir (sitozolik bir protein).

Reseptör Aracılı Endositozun Basamakları:

1-) Kargo > spesifik kargo reseptörlerine bağlanırlar.

2-) Adaptör > proteinler > spesifik kargo reseptörlerine bağlanır.

3-) Klatrin > adaptör proteinlerine bağlanır.

4-) Kargo reseptörleri endositik vezikülün köken alacağı membran bölgesine yoğunlaştırılır.

5-) Klatrin kümelendikçe vezikül tomurcuklanır.

6-) Klatrin kaplı endositik vezikül kopar.

7-) Klatrin ve adaptör proteinler endositik vezikülden ayrılır.

Klatrinin Görevleri; spesifik membran reseptörlerini vezikülün köken alacağı membran bölgesinde yoğunlaştırmak, böylece hücre içine taşınacak olan kargoyu seçmek, tomurcuklanmayı sağlamak ve veziküle şekil vermektir.

Dinamin; sitozolde bulunan bir proteindir. Vezikülün, tomurcuklandıktan sonra plazma membranından kopmasını sağlar. Vezikül boynunda membranın karşılıklı gelen iki parçasını birbirlerine yaklaştırır. Sonra membranlar birleşir (füzyon). Daha sonra vezikül kopar.

ENDOSİTOZ TİPLERİ

1-) Fagositoz: Çok büyük partiküller (virüs, bakteri gibi mikroorganizmalar, ölü/yaşlı hücreler, hücre artıkları, yabancı cisimler vb.)  plazma membranı tarafından hapsedilir. Sonra fagozom (250 nm’den büyük çap) içinde hücreye alınır.  Daha sonra geç endozom lizozomla birleşir. Sonrasında fogozom içeriği sindirilir.

Kargonun üzerini kaplayan antikor veya kompleman proteinleri plazma membranı üzerindeki spesifik reseptörlere bağlanır. Sonrasında İçeri alınan kargo konusunda seçicidir. Kargo bağlanışı ile aktiflenen reseptörün başlattığı hücre içi moleküler olaylar fagositozu tetikler. Kargo bağlanışı ile tetikleme şarttır. Mikroorganizmaların üzerine bağlanan antikorların kuyruk kısımları (Fc bölgesi) fagositer hücrelerin membranı üzerindeki Fc reseptörlerine bağlanır. Rho proteinleri aktiflenir. Aktif polimerizasyonu denir. Böylece fagositoz tetiklenir. Fagositoz klatrine bağımlı gelişmez.

2-) Pinositoz:  Su ve su içinde çözünmüş maddeler pinositik veziküllere (yaklaşık 100 nm çap) hapsedilerek hücre içine alınır (erken endozom). Tüm hücreler sürekli ve büyük miktarda pinositoz yaparlar. Pinositoz ile plazma membranı hızla kaybedilir. Ekzositoz ile artma eğilimine giren plazma membranı miktarı pinositozla dengelenir. Kargonun reseptöre bağlanması şart değil, kargo açısından seçici değildir. Pinositik vezikül oluşumu, sıklıkla klatrin kapılı membran bölgelerinde gerçekleşir. Pinositik veziküller bazen, kaveolin (integral membran proteini) içeren membran bölgelerinde gerçekleşir. Kaveola oluşur. Kaveozom (endozom veya lizozomla karşılaşmaz). Örneğin insan papilloma virüsü. Bazen kaveola hücreyi boylu boyunca kat ederek kargoyu diğer kutba taşır. Kaveola aracılı transitozis olur (damar endotel hücrelerinde madde taşınması).

3-) Reseptör Aracılı Endositoz:  Baz makro moleküller bu yolla taşınır. Taşınacak makro molekül spesifik kargo reseptörüne bağlanır. Yüksek seçiciliğe sahiptir. Kargo reseptörleri membran üzerindeki klatrin kaplı çukurlarda kümelenir. Klatrin kaplı vezikül bu şekilde oluşur.  Reseptör aracılı endositoz ile hücreye taşınan moleküller:

a-) Besin kökenli maddeleri taşıyan proteinler (LDL kolestrolü, transferrin(demir), Transkobalamin(B12))

b-) Virüsler

c-)Toksinler

d-) Antikorlar

e-) Kimyasal habercilerden protein yapılı büyüme faktörleri (örneğin sinir büyüme faktörü NGF gibi)

f-) Polipeptid hormonlar (örneğin insülin)

Klatrin Aracılı Endositozun Birinci Habercilerle Düzenlenişi: Klatrin aracılı endositoz bazı durumlarda hücre dışındaki bazı haberci moleküller tarafından düzenlenebilir.  Önemli örnekler:

1-) İnsülin yok iken ghücre membranı üzerindeki GLUT4 taşıyıcıları üzerinden endositoz erken endozomu gerçekleştirir. Geri kazanım endositozlarında depolanır. İnsülin varkense hücre membranı üzerindeki reseptörlerine bağlanır. Hücre içindeki moleküler yollar tetiklenir. Geri kazanım endozumu oluşur. Plazma membranı üzerinden hücre membranında GLUT 4 sayısı artar. Hücre içine glikoz girişi artar.

2-) Vazopressin de benzer şekilde böbrek epitel hücrelerinin membranında aquaporin 2 kanallarının sayısını arttırır. Kısaca geri dönüşüm endozomları plazma membranında yer alan bazı proteinlerin depo edildiği hücre organalleridir.

 

    Makale Yazarı: duslerkulup2

Sizde yorum yazabilirsiniz...

 Kameralı Sohbet