Alfabeler Nasıl Ortaya Çıktı?


yazının keşfi

 

İnsanlık tarih boyunca alfabeler nasıl ortaya çıktı ve alfabetik yazı nasıl başladı sorularının cevabını aradı. Bugün biz de Düşler Kulüp olarak sizlere alfabelerin tarihçesi ve alfabelerin doğuşu konularından bahsederek bu soruya cevap bulmanıza ışık tutacağız. Alfabeler nasıl olmuştur diye merak edenlerden biri de Herodotos‘tur.

İnsan alfabetik yazının nasıl başladığı konusunda hep meraklı olmuştur. “Tarihin babası” Herodotos, Fenikelilerin Yunanistan’a Kadmos adında bir adamla geldiklerini, yazıyı ve diğer sanatları onların getirdiğini yazar. JOSEPH NAVEH, 1975

Yazının kökeni muammalarla doluysa da, ilk alfabe bilmecesi hepsinden şaşırtıcıdır. Bunun eski Yunanlılar yoluyla modern dünyaya eriştiği iyi bilinmektedir -alfabe kelimesi Yunan dilinin ilk iki harfi olan alfa ve beta’dan türemiştir- ama alfabenin Yunanistan’da ilk kez nasıl ortaya çıktığı, Yunanlılar’ın sesli ve sessiz harflere harf eklemeyi nasıl akıl ettikleri ve daha da temelde, ilk alfabe fikrinin İÖ 2. binyılda Akdeniz’in doğu ucundaki Yunan-öncesi topluluklarının akıllarına nasıl geldiği konusunda hiçbir bilgimiz yoktur.

Bilim adamları bu sorulara yaşamlarını adamışlarsa da, elde edilen kanıtlar kesin sonuca varmayacak kadar azdır. Alfabe Mezopotamya (çivi yazısı), Mısır (hiyeroglif) ve Girit yazılarından mı (Lineer A ve B) çıkmıştır? Yoksa bilinmeyen bir tek kişinin aklına “öylece” mi gelmiştir? Ve alfabe neden gerekli görülmüştür?

Bu, en yakın olasılık gibi gözüken, ticari bir zorunluluk muydu? Diğer bir deyişle, ticaret, Babil çivi yazıları ve Mısır hiyerogliflerinde daha kolay bir alışveriş kayıt yolu mu gerektirmişti? Ya da Akdeniz çevresinde birbirleriyle ticaret yapan çeşitli imparatorlukların ve grupların dillerini yazmanın kolay bir yolu olduğu için mi?

Eğer öyle ise, Yunanistan’ın ilk alfabetik kitabelerinde ticaret ve alışveriş konusunda hiç iz olmaması şaşırtıcıdır. Gerek bu gerek diğer fikirler bazı araştırmacıları Yunan alfabesinin İÖ 8. yüzyılda Homeros’un sözlü destanlarını kaydetmek için icat edildiğini söylemeye götürmüştür. Suriye’de Halep’te çağdaş bir çarşı. Alfabe eski Filistin, Lübnan ve Suriye’nin pazarlarında ülkelerarası ticareti, çok dilli pazarlığı ve kayıt tutmayı kolaylaştırmak ihtiyacından mı doğmuştur?

 

eski alfabeler

 

İlk alfabe muamması. 1905’te Sina’da bulunmuş bir sfenkste, ilk alfabe olduğu sanılan, Mısır hiyeroglifleriyle akraba proto-Sinaitik simgeler vardır. Bunları Kenanlı Sami madenciler kazımıştır. Alfabe Mısır’da mı, yoksa Filistin’de mi doğmuştur ve ilk alfabeyi kim buldu ?

Son zamanlarda eski Mısır’daki yeni keşiflerle durum iyice karışmıştır ve şimdi Gardiner kuramının elden geçirilmiş bir şekli mümkün görünmektedir. Yale Üniversitesi’nden arkeolog John Co-leman Darnell ile karısı Deborah, 1999’da Güney Mısır çölünde eski seyahat yollarını araştırırken Thebes’in batısında Vadi el-Hol’da alfabetik yazıyı andıran örnekler bulduklarını bildirmişlerdir. Yazının tarihi ÎÖ yaklaşık 1900-1800’dür ki, bu da Lübnan ve İsrail’deki kitabelerden çok daha önce olmasıyla en eski alfabe yazısı olduğunu gösterir.

İki kısa metin, bir Sami yazısıyla yazılmıştır ve uzmanlara göre harfler Mısır yazısının yarı-bitişik yazı biçimine benzemektedir. Yazarın bir grup paralı askerle dolaşan bir katip olduğu sanılmaktadır (firavunlar hesabına çalışan pek çok paralı asker vardı).

Eğer bu kuram doğruysa, o zaman alfabe fikrinin Mısır hiyerogliflerinden esinlendiği ve Filistin’de değil, Mısır’da icat edildiği anlaşılmaktadır. Ancak bu yeni kanıtlar da kesin değildir ve başka kitabelerin aranmasına devam edilmektedir. Alfabenin kökeni (ya da kökenleri) muamması henüz çözülmemiştir.

Türkçe’nin alfabelerine göz atacak olursak, çok farklı alfabeler kullanıldığını görürüz. 5-6. yüzyıllarda kullanılan Göktürk yazısı, Cermenler’in kullandığı rünik alfabeye benzer. 8-15 yüzyıllar arasında kullanılan Uygur yazısı, Arami alfabesinden türeyen Soyal yazısının son biçimlerinden biridir. Uzun süre Arap alfabesiyle yazılan Türkçe, Türkiye devletiyle birlikte Latin alfabesiyle yazılmaya başlanmıştır. Bu aslında bize en eski alfabe hangisi sorusuna cevap olarak şimdilik yeterli oluyor ama tüm bunların dışında Türkler de ilk Türk alfabesi olarak orhun alfabesini kullanmıştır. Ancak Türkler yazılı metinlere göçebe hayat tarzından dolayı pek ihtiyaç duymadığından diğer yukarıda bahsedilen uygarlıklardan çok çok sonraları alfabe kullanmaya başlamışlardır.

 

duvar yazısı alfabesi


Etiketler:, , , , , , , , , ,

2 sene önce
  Eğitim Dünyası kategorisine eklendi.
Yazar: duslerkulup2

Alfabeler Nasıl Ortaya Çıktı? Yazısı için Yorum Yapabilirsiniz

XHTML: You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

-->

Buyrun Ne Aramıştınız?

Sosyal Medya

Facebook Twitter

Düşler Kulüp Facebook Sayfası

Sitemizi daha güzel görmek için CTRL tuşuna basılı tutup mause ortasındaki tekerleği geriye doğru çekiniz.

Arşiv

Ücretsiz Duslerkulup Aboneliği

Sitemizde açılan konulardan ilk siz haberdar olmak istiyorsanız ücretsiz abone olun.

Diğer 60 aboneye katılın